Signification of Learning Experiences - Section 3 - Create Portfolio from Experiences

Öğrenme Deneyimlerinin Anlamlandırılması - Bölüm 3

Deneyimlerden Portfolyo Oluşturmak İçin Yaklaşımlar

Önceki bölümdeki araçlar kullanıldığında ve süreçler uygulandığında bireyin yaşam deneyimleri ile deneyimlere eşlik eden bağlamlar ve içeriklere ait bir kişisel bilgi tabanı ortaya çıkacaktır. Bu bilgi tabanı üzerinde gerçekleştirilebilecek seçme işlemleriyle birey deneyimlerine ait alt kümeler oluşturarak, bu deneyim kümelerini üzerinde çalışmak, başkalarına göstermek/sunmak ya da başka ortamlara aktarabilmek amacıyla paketleyebilir.

Seçilen bir zaman aralığındaki deneyimlerden bir deneyim portfolyosu oluşturmak için üç farklı yaklaşım uygulanabilir:

Olay-Etkinlik Bazlı Portfolyo Oluşturma: Teknik olarak bireyin yaşam günlüğünün bütünü bir portfolyodur. Fakat binlerce veri ve yüzlerce deneyimi içeren bu portfolyonun bir amaca yönelik kullanışlı bir alt kümesinin hazırlanması daha fazla tercih edilir. Bu amaçla bireyin yaşam günlüğündeki deneyimler içerisinde bireyin kendi belirlediği seçim ölçütlerine göre seçili olan olay/etkinlikler biraraya getirilerek paketlenir. Ayrıca, belirli bir epizod ya da epizodlara ait olay/etkinliklerden oluşan bir deneyim portfolyosu da oluşturabilir. Belirli bir öykü ya da öykü gruplarına ait epizodlar ve bunların içerdiği olay/etkinliklerden oluşan büyük portfolyolar da hazırlamak mümkündür. Örneğin bir konferans boyunca dâhil olunan etkinliklere ait deneyimlerin portfolyosu olay-etkinlik bazlı bir portfolyodur.

İçerik Bazlı Portfolyo Oluşturma: Deneyimlere eşlik eden içerikler üzerinden bir portfolyo hazırlamak gerekebilir. Örneğin bir dönem boyunca öğrenenin katıldığı çevrimiçi derslere ait ekran videolarından oluşan portfolyo içerik bazlı bir portfolyodur. Böylece seçili bir alanda seçili konulara yönelik seçili kapsam/gündem/kavramları içeren bir portfolyo bireyin sahip olduğu bilgi, beceri, tutum ve tercihlere kanıt oluşturmak amacıyla kullanılabilir.

Bağlam Bazlı Portfolyo Oluşturma: Birey belirli bir bağlam değerine ya da bağlam kümesine ait deneyimlerden oluşan bir portfolyo hazırlamak isteyebilir. Örneğin belirli kişilerle ilgili olan, belirli yerlerde geçen, belirli davranışların gerçekleştirildiği deneyimler anlamlı bir deneyim portfolyosu oluşturabilir. Bağlam bazlı portfolyo oluşturmak amacıyla kişi, yer, olay, davranış, duygu, özellik ve varlık bağlam ağaçlarına ait alt düğümlerin seçilmesi yeterli olacaktır.

Şekil 1. Deneyim portfolyoları (Mutlu, 2015e)

Deneyim Portfolyosunun Kullanımı

Deneyim Portfolyosunun Yetkinlik Portfolyosu Olarak Kullanımı

Öğrenenler yaşam deneyimlerinden yola çıkarak neleri öğrendiklerini deneyim portfolyosu yardımıyla kanıtlayabilirler. Deneyim portfolyosu sadece deneyimlere ait kanıtları içermektedir. Birey bu kanıtlara referans veren bir rapor oluşturmadıkça bu portfolyonun başkaları tarafından anlaşılması kolay değildir. Bu amaçla, birey hangi deneyimlerle ne öğrendiğini ve bu öğrenmenin sonunda hangi yetkinlikleri kazandığını içeren bir form doldurmalıdır (Şekil 2).

Bu formda kazanılan yetkinlikler, bu yetkinliklere sahip olmak için hangi kazanımların elde edildiği ve bu kazanımlara kanıt olan öğrenme deneyimleri yer almalıdır. Yetkinlikler bilgi ve becerilerin çalışma-öğrenme ortamında kullanımını ifade etmelidir. Kazanımlar (sahip olunan bilgi ve beceriler) ifade edilirken Bloom’un dijital taksonomisindeki anahtar terimlere karşı gelen fiiller kullanılmalıdır (Churches, 2015).  Kanıtlar ise deneyim portfolyosundaki belirli tarih/saat aralığındaki deneyimlere karşı gelmelidir.

YETKİNLİKLER	KAZANIMLAR	KANITLAR
Yetkinlik – 1 (Örn. Excel’de gelecekteki satışların kestirimini gerçekleştirmek)	Kazanım - 11 (Örn. Excel’de regresyon işlemlerini gerçekleştirebilmek)	Kanıt -111 (Örn. Masaüstü bilgisayarımda 12.03.2016 günü 14.00 – 15.00 arasında yakalanan ekran görüntüleri)
		Kanıt -112
		…
	Kazanım - 12	Kanıt -121
		Kanıt -122
		…
	…
Yetkinlik - 2	Kazanım - 21	Kanıt – 211
		Kanıt – 212
		…
	Kazanım - 22	Kanıt – 221
		Kanıt – 222
		…
	…
…

Şekil 2. Yetkinlikler formu

Yansıtıcı Öğrenme Sürecinde Deneyim Portfolyosunun Kullanımı

Yaşam günlüğü sistemi ve onun üzerinde çalışan bir deneyim portfolyosu sistemi ile Boud vd. (1985)’nin yansıtıcı öğrenme modelindeki yansıtıcı süreç aşamasını desteklemek mümkündür. “Yansıtıcı süreç” aşaması yansıtıcı öğrenme modelinde yaşanan deneyim ile bu deneyimden elde edilecek kazanımlar arasında yer almaktadır. Yansıtıcı öğrenme aşamaları yaşam günlüğü ve deneyim portfolyosu sistemiyle aşağıdaki gibi kolaylaştırılabilir:

Deneyim: Deneyimlerin önceden planlanması ve bilinçli bir şekilde yaşanması bu deneyimden elde edilecek öğrenmenin kalitesini artıracaktır. Fakat yaşam deneyimleri her zaman önceden planlanamaz, çoğu zaman da o anda bir deneyim yaşandığının farkında olunmaz. Yaşam günlüğü sistemi bireyin önceden niyet ederek ve bilinçli bir şekilde yaşadığı deneyimlerin yanı sıra anlık olarak gelişen, hatta bilincinde olmadan yaşanan deneyimlerin de yakalanması, deneyime ait ipuçlarının, bağlamların ve içeriklerin kaydedilmesine olanak sağlayarak yansıtıcı öğrenme sürecinin uygulanabileceği deneyim havuzunun önemli ölçüde büyümesine neden olur.

Yansıtıcı Süreç: Modelin bu bölümünde birey deneyime geri döner, deneyimle duygularını ilişkilendirir ve deneyimi değerlendirir.

Deneyime Geri Dönmek: Dijital yaşam günlüğü sistemleri yaşanan deneyimlere geri dönebilmek için etkili bir ortam sunarlar. Çoklu cihazlı ve çoklu algılayıcı yaşam günlüğü sistemi deneyime ait çeşitli kaynaklardan gelen günlük verilerini eşzamanlı ve/veya ardışık olarak yakalar. Deneyime ait ipuçlarını inceleyen birey birden fazla bakış açısından gelen verilerle deneyimi zihninde gerçeğe en yakın biçimde yeniden yaşayabilir, deneyim esnasında gerçekleştirdiği etkinlikleri ve maruz kaldığı olayları tam ve doğru sırada hatırlayabilir, ayrıntılı biçimde yorumlayabilir.

Duyguları İlişkilendirmek: Yansıtıcı öğrenme modelinde deneyime ilişkin duyguların incelenmesi çok önemlidir. Üzerinden uzun zaman geçmiş deneyimlerde duyguları doğru biçimde anımsamak kolay değildir. Bireyin kendi duyguları kendisi tarafından en kolay çarpıtılabilen verilerdir. Bireyin deneyime ait ipuçlarından deneyime eşlik eden kişi, yer, olay, davranış, özellik ve varlık bağlamlarını da sistematik biçimde çıkarsamasıyla sadece deneyim anındaki gerçekleştirdiği etkinlik ya da maruz kaldığı olayların değil, deneyime ilişkin bağlamların da kendisinde yaşattığı dolaylı duyguları ve hisleri anımsamasına yardımcı olacaktır. Böylece, modelin önerdiği biçimde, olumlu duyguların öğrenmeyi desteklemesini sağlayabilir, olumsuz duyguların da öğrenmeyi olumsuz etkilemesini engelleyebilir.

Deneyimi Değerlendirmek: Yaşam günlüğüne dayalı deneyim portfolyosunun en güçlü olduğu aşama deneyimi değerlendirme aşamasıdır. Sistem, bireyin deneyimle elde ettiği yeni bilgiyi kendi kavramsal çerçevesiyle bütünleştirmesi için güçlü araçlar barındırmaktadır:

• Deneyimi incelerken oluşturulan etkinlik/olay yorumu; bağlam yorumu ve içerik yorumlarıyla birey deneyime ait davranışlarını, fikirlerini ve hislerini var olan bilgisine dâhil eder (birleştirme).
• Deneyime ait etkinlik ve olayların diğer deneyimlere ait etkinlik ve yorumlarla ilişkilendirilerek, epizodlar ve öyküler şeklinde hiyerarşik olarak düzenlenmesi; bağlamlara ait değerlerin bağlam ağaçlarında birer bağlam öğesi haline getirilerek, aynı bağlam değerini içeren diğer deneyimlerin farkına varılması; içerik yorumlarının alan, konu ve kavram hiyerarşileri halinde düzenlenerek diğer deneyimlerle ilişkilendirilmesi işlemleriyle; birey yaşadığı deneyim ile önceki deneyimler arasındaki ilişkileri ve örüntüleri ortaya çıkartır (tümleştirme).
• Öğrenen, deneyim portfolyosu yardımıyla yaşadığı deneyimlerden elde ettiği kazanımları kanıtlarla belgeleyerek yeni fikirlerini ne derece doğru oluşturduğunu belirlemiş olur (onaylama).
• Birey, deneyim portfolyosu yardımıyla deneyimlerden elde ettiği kazanımlar sonucunda oluşan yetkinliklerini tanımlayarak, deneyimlerden öğrendiklerini gerçek dünyada uygulamaya hazır hale gelir (benimseme).

Kazanımlar: Birey, deneyim portfolyosuyla, belirli bir alanda kendisini doğru biçimde değerlendirmesi için nesnel bir araca sahip olur. Birey, deneyim portfolyosuyla neyi öğrendiğini, öğrendiği bilgi ve becerilerle neleri gerçekleştirdiğini ve gelecekte de neleri yapabileceğini hem kendisine hem de başkalarına kanıtlama olanağı elde eder. Deneyim portfolyoları bireylerin hangi yetkinliklere sahip olduğunu gösterirken, aynı zamanda sahip olmadığı ya da geliştirebileceği yetkinlikleri de vurgular. Bu durum, bireyi yeni deneyimlere hazırlamada itici güç oluşturur.

Sonuç ve Öneriler

Yaşam günlüğüne dayalı öğrenme deneyimleri yönetimi yaklaşımı ve deneyim portfolyosu sistemiyle yansıtıcı öğrenme sürecini desteklemenin ve kolaylaştırmanın mümkün olduğu görülmektedir. Böylece, deneyimler o anda yakalanabilmekte, deneyimlere geri dönüş sağlanabilmekte, deneyimler bağlamlarla ve içerikle ilişkilendirilmekte, deneyimlerin değerlendirilmesi için ortam sunulmaktadır.

Boud vd. (1985) ve Boud (1994)’deki yaklaşımlarda, öğrenenin deneyimlerin önceden farkında ve bilincinde olması önemli bir koşulken, yaşam günlüğü yöntemi bu koşulu esnetmektedir. Öğrenen deneyimin önceden farkında olmayabilir, hatta deneyim anında deneyimin bilincinde olmayabilir. Daha sonra yaşam günlüğü üzerinde gerçekleştirilecek taramalar yaşanmış deneyimlerin farkedilmesi ve ayırt edilmesine olanak sağlamaktadır.

Deneyim portfolyosu sistemi bireyin deneyimlerini yaşamın değişik boyutlarına göre yeniden sıralamasına ve paketlemesine olanak sağlamaktadır. Birey örneğin, sadece seyrettiği filmlere ait deneyimleri, sadece belirli bir kentte yaşadığı deneyimleri, ya da sadece belirli bir kişiyle birlikte yaşadığı deneyimleri bir araya getirerek paketleyebilir. Böylece, kendi yaşam çizgisinde uzun zaman dilimine dağılmış olan belirli bir kategorideki deneyimlerini ardışık olarak izleyerek yeni ufuklar elde edebilir.

Bu çalışmada yaşam günlüğüne dayalı deneyim portfolyosu sisteminin sadece işlevsel tasarımı gerçekleştirilmiştir. Tasarlanan deneyim portfolyosu aracının yeni bir çalışmayla prototip yazılımının geliştirilmesi ve etkisinin gözlenmesi için kullanıcılar üzerinde uygulanması gerekmektedir.

Süreçle ilgili geliştirilmesi gereken boyutlar da bulunmaktadır. Örneğin, deneyimlerin bireyler tarafından anlamlandırılması sürecinin daha ayrıntılı anlaşılabilmesi amacıyla “sense-making” kuramından yararlanarak kuramsal bir çözümleme gerçekleştirilebilir. Benzer şekilde, deneyim, içerik ve bağlam arasındaki dinamik etkileşimin öğrenene kazandırabileceği becerilerin anlaşılması amacıyla kuramsal bir çalışma gerçekleştirilebilir.

Boud vd. (1985)’ne ait yansıtıcı öğrenme modeli sadece bir deneyime odaklanan bir modeldir. Deneyim portfolyosu sistemi öğrenenin birbiriyle ilişkili farklı deneyimleri bir araya getirmesini ve topluca değerlendirmesine olanak sağlamaktadır. Yansıtıcı öğrenme sürecinin bu olanaktan yararlanarak “çoklu deneyimleri” kapsayacak biçimde genişletilmesi konusu araştırılabilir.

“Kanıt tabanlı öğrenme” amacıyla elektronik portfolyoların kullanımı 2010’lu yıllarda önem kazanmıştır (Forkel & Schumann, 2014; Coolin vd., 2014). Bu çalışmada geliştirilen deneyim - yetkinlik portfolyolarının “kanıt tabanlı öğrenme” çerçevesinde ele alınarak, öğrenmenin tanınması amacıyla kullanılabilirliği için süreçlerin geliştirilmesi gerekmektedir.

[*] Bu bölümün yazılmasında “Mutlu, M.E. (2015). Öğrenme Deneyimi Portfolyo Sistemi Tasarımı. Proceedings Book volume 4, pp. 452-465, INT-E 2015 International Conference on New Horizons in Education, June, 10-12, Barcelona, Spain“ kaynağından yararlanılmıştır.

(Not: Yararlanılan kaynaklar yazı dizisinin sonunda topluca verilecektir.)

Signification of Learning Experiences - Section 2 - Design of Experience Protfolio System

Öğrenme Deneyimlerinin Anlamlandırılması - Bölüm 2

Deneyim Portfolyosu Sistemi Tasarımı

Bu bölümde öğrenme deneyimlerinin anlamlandırılması için yansıtıcı öğrenme sürecinden yararlanarak “deneyim portfolyosu” adı verilen bir yapı tasarlanmıştır. Ardından, bireylerin deneyim yorumları, içerik tanımlamaları ve bağlamlardan yararlanarak deneyimlerine ait portfolyo oluşturma süreci tanımlanmış, deneyim portfolyosunun yansıtıcı öğrenmeyi desteklemek ve yetkinlikleri kanıtlamak amacıyla kullanımı incelenmiştir.

Bu bölümde ilk önce yaşam genişliğinde öğrenme deneyimlerini yakalamaya yönelik olarak geliştirilmiş olan yaşam günlüğü sisteminin araçları ve süreçleri tanıtılmış, ardından bu sistem üzerinde çalışacak bir deneyim portfolyosu sistemi tasarlanmıştır. Son olarak, “Öğrenme deneyimlerinin yönetimi" yaklaşımı ile Boud ve arkadaşlarının (1985) "yansıtıcı öğrenme" süreci karşılaştırılarak, yaşam günlüğüne dayalı öğrenme deneyimleri portfolyosunun yansıtıcı öğrenme amacıyla kullanımı tartışılmıştır.

Yaşam Günlüğüne Dayalı Araçlar ve Süreçler

Yaşam günlüğü sistemleri, bireylerin günlük deneyimlerine ait ipuçlarının, daha sonra incelendiğinde yaşanan deneyime ait ayrıntıların kolayca hatırlanmasını sağlayacak biçimde, sürekli olarak yakalanması ve tekrar erişilebilecek biçimde kaydedilmesine olanak sağlayan, algılayıcılarla donatılmış giyilebilir/taşınabilir dijital cihazlardır. Bu özelliklere sahip olacak biçimde yakın zamanlardan geliştirilen bir “çoklu cihazlı ve çoklu algılayıcı” yaşam günlüğü sisteminde kullanıcının masaüstü, dizüstü ve tablet bilgisayarları birer günlük yakalama aracına dönüştürülerek, gün boyunca pasif bir biçimde ekran görüntüsü, kamera görüntüsü ve konum verisi yakalanmakta; kullanıcı gereksinim duyduğunda aktif biçimde ses, video ve ekran videosu kaydedebilmektedir (Mutlu, 2015d).  “Çoklu cihazlı ve çoklu algılayıcılı” yaşam günlüğü sistemindeki araçları kullanan ve süreçleri uygulayan uygulayıcılar deneyim havuzu, bağlam havuzu ve içerik havuzu olmak üzere üç veri kümesine sahip olacaklardır:

Deneyim Havuzu

Yaşam günlüğü sistemleri yaşam deneyimlerini yakalamaya, yorumlamaya ve erişmeye olanak sağlayan araçları içermektedir (Mutlu, 2015a):

Deneyimleri Yakalama: Yaşam deneyimleri, görüntü yakalama, ekran görüntüsü yakalama, konum yakalama, ses yakalama, video yakalama ve ekran videosu yakalama yazılımlarıyla pasif ve aktif biçimde yakalanmakta; OneDrive bulut hizmeti üzerinden bir çalışma bilgisayarına birleştirilerek aktarılabilmektedir.

Deneyimleri Yorumlama: Kullanıcı, yakalanan ve çalışma bilgisayarına aktarılan tüm deneyimleri LifeLoggingViewer isimli bir yaşam günlüğü görüntüleyicisi yardımıyla bir zaman çizgisi üzerinde görüntüleyebilmekte;  seçili veriler ve seçili gün, ay ya da yıl üzerinde bu deneyimlere ait sınırsızca yorum girebilmektedir. “Öğrenme deneyimlerinin yönetimi” yaklaşımında kullanıcının deneyimleri taradıktan sonra deneyime ait etkinlikleri ve olayları yorumlaması; birden fazla deneyimi birbiriyle ilişkilendirerek epizod yorumları oluşturması, birden fazla epizodu birbiriyle ilişkilendirerek öykü yorumları oluşturması öngörülmektedir.
Kullanıcının etkinlik/olay yorumlarını günlük zaman diliminde, epizod yorumlarını aylık zaman diliminde, öykü yorumlarını ise yıllık zaman diliminde oluşturması yaşam deneyimlerini hiyerarşik olarak düzenlemesine olanak sağlayacaktır (Mutlu, 2015a).

Deneyimleri epizodlar ve öyküler biçiminde düzenlemenin tek bir yolu bulunmamaktadır. Bireyin yaşadığı deneyimlerin çeşitliliği, aynı anda yerine getirmek zorunda olduğu yükümlülüklerin ve üstlendiği rollerin sayısı,  deneyimleri düzenlerken oluşturulacak epizod ve öykü hiyerarşilerinin derinliğini ve genişliğini etkileyecektir. Kullanıcı bir deneyimi bir ya da daha fazla epizodla (bir epizod listesinden seçerek) ilişkilendirebilir; bir epizodu da bir ya da daha fazla öyküyle (bir öykü listesinden seçerek) ilişkilendirebilir.

Deneyimlere Erişme: Kullanıcı yaşam deneyimlerine yönelik oluşturduğu yorum kayıtları üzerinde kolayca arama yapılabilir ve yorumlarında seçili anahtar sözcüklerin geçtiği deneyimlere erişilebilir. Ayrıca belirli bir öyküye ait epizodları ya da belirli bir epizoda ait deneyimleri filtreleyerek listeleyebilir (Mutlu, 2015a).

Bağlam Havuzu

Bağlamlar, deneyimin içinde yer aldığı çevreye ve duruma ait olan, deneyimin daha sonra anımsanması, fark edilmesi, diğer deneyimlerden ayırt edilmesi ve anlamlandırılmasında yardımcı olan verilerdir.  Deneyime ait anımsatıcı görüntülerin yanı sıra bağlamların da yakalanması ve deneyimi oluşturan öğeler biçiminde kaydedilmesi gerekir.

Bağlamları Çıkartma: Birey bir deneyime ait zaman, konum ve görüntü şeklindeki kanıtları inceledikten sonra, o deneyime eşlik eden kişi, yer, olay, davranış, varlık, duygu ve özelliklere ilişkin notlar oluşturabilir. Bazı bağlamlar, algılayıcılar ya da algılayıcı birleşimleri ile yazılımlar tarafından bir ölçüde belirlenebilmektedir:

• Saat yardımıyla deneyimin gerçekleştiği zaman,
• Konum algılayıcıları ile deneyimin gerçekleştiği yer,
• Hız algılayıcılarının konum algılayıcılarıyla birleşimi ile durma, yürüme, otomobil sürme vb. etkinlikler,
• Görüntü tanıma teknikleriyle bilgisayar kullanma, yemek yeme, bir kişiyle görüşme vb. etkinlikler,
• Ses algılayıcısı ile konuşma, kalabalık ortamda bulunma vb. durumlar,
• Işık düzeyi algılayıcı ile içeride olma, dışarıda olma vb. durumlar,
• Bluetooth algılayıcısı ile çevredeki kişiler akıllı telefonları yardımıyla  algılanabilmektedir.

Yukarıdaki yöntemlerin günlük verileri üzerinde uygulanmasıyla, belirli bir zaman aralığındaki bağlamlara ait çıkarımlar gerçekleştirilerek, deneyime ait yorumlar desteklenebilir. Örneğin, zaman çizgisi üzerindeki bir tarihte belirli bir saat seçildiğinde, o saat diliminde en fazla süreyle hangi adreste bulunulduğu, en fazla hangi eylemin gerçekleştirildiği (oturma, yürüme, otomobille hareket etme, bilgisayar başında oturma, yemek yeme, televizyon izleme, bir topluluk içerisinde bulunma, vb.), çevrede en fazla süreyle kimlerin bulunduğu vb. bağlamlar belirlenerek, birer not olarak eklenebilir. Güncel teknoloji henüz davranış, duygu, özellik, olay vb. bağlamların algılayıcılar tarafından etkili biçimde yakalanmasına olanak sağlamadığı için, bu bağlamların deneyimi yaşayan bireylerin kendileri tarafından deneyimden çıkartılması ve kaydedilmesi gerekmektedir.

Bağlam Ontolojisi Oluşturma: Bireyin deneyimlerine eşlik eden bağlam değerlerinde aynı uzunluktaki zaman dilimlerinde ortaya çıkan çeşitlilik zamanla azalacaktır. Bunun nedeni bireyin genellikle aynı kişilerle bir araya gelmesi, aynı mekânlarda bulunması, aynı davranışları göstermesidir. Yine de bireyin deneyimlerine ait bağlamların aldığı farklı değerlerin oluşturduğu havuz büyüdükçe bu değerleri hiyerarşik biçimde düzenleme gereksinimi ortaya çıkacaktır. Böylece, bireyin yaşam deneyimlerinden elde edilen yedi farklı bağlam ağacı ile bir kişisel bilgi tabanı oluşacaktır.

Bağlamlara Erişme: Birey, deneyimlerine ait bağlam notlarını oluşturmanın yanı sıra, bu bağlam değerlerinden oluşturduğu kişisel bilgi tabanındaki bağlam düğümlerine ilgili deneyimleri not ettiği durumda, bağlamlar ve deneyimler arasında bir ağ oluşturmuş olacaktır. Bu ağ yardımıyla deneyimlerden bağlamlara, bağlamlardan da deneyimlere erişmek mümkün olacaktır (Mutlu, 2015c).

Bir etkinlik/olay yorumunda o ana ait bütün bağlam değerlerinin çıkartılması sonucunda, bu bağlam değerlerinin kümesi deneyimi tanımlamak/etiketlemek için yeterli olacaktır.

Eğer bağlamlara ait ayrıntılı bir ontoloji oluşturulabilirse, etkinlik/olay yorumlarının anlamsal çözümlemesi bir yazılım yardımıyla gerçekleştirilebilir ve yorum cümlesindeki bağlamlar kullanıcının gözetimi altında elde edilebilir. Bağlamlara ait başlangıç ontolojisi oluşturmak için başlangıçta kullanıcının katkısı daha fazla olacak; zamanla kişisel ontoloji olgunlaştıkça kullanıcıya düşen görev azalacak, yazılım daha fazla başarılı işlem gerçekleştirecektir.

Bir sonraki aşamada farklı bağlam değerlerinin bağlam ağaçlarına taşınması ve yaşanan deneyimin ağacın ilgili düğümlerine not edilmesi gerçekleştirilir: Bu işlem önceki aşamadaki anlamsal çözümleme esnasında elde edilen verilerin yardımıyla ve kullanıcının gözetimi altında bir yazılım yardımıyla gerçekleştirilebilir.

İçerik Havuzu

Yaşam günlüğü sistemleri genellikle deneyime ait anımsatıcı ipuçlarını yakalamak amacıyla kullanılırlar. Örneğin sıradan bir güne ait 16 saat boyunca her 30 saniyede bir görüntü yakalandığında 1920 adet fotoğraf elde edilir ve büyük bir ekranda Windows işletim sisteminin Dosya Gezgini ile bir-iki dakikada bütün resimlere hızlıca göz atılarak o güne ait birbirinden farklı sahnelerin farkına varılabilir. Eğer, aynı süreye ait deneyimler bir ya da birden fazla video şeklinde kaydedilmiş olsaydı bu videoları hızlandırılmış şekilde taramak çok daha uzun süre alacaktı. Bu nedenle ses ve video yaşam deneyimlerini geriye dönerek taramak için uygun ortamlar değildir. Fakat yaşam deneyimleri pasif bir biçimde durağan görüntüler halinde yakalanırken, aynı anda bireyin bir daha erişmesine ya da canlandırmasına olanak bulunmayan anların ses ya da video kaydının yapılması durumunda, tarama yine durağan görüntüler üzerinde yapılırken, ayrıntıya inilmesi gerektiği durumda video ya da ses kayıtlarına başvurulabilir. Bu çalışmada, ses, video ve ekran videosu ile deneyime ait içeriklerin kaydedildiği varsayılmakta ve bu nedenle ses, video ve ekran videosu dosyaları birer “içerik” dosyası olarak sınıflandırılmaktadır.

Yakalanan deneyimlerde ses, video ve ekran videosu kaydı yapılmadığı durumda da bir “içerik” öğesi bulunmaktadır. Örneğin, kullanıcının bilgisayarda internet üzerinden bir gazete okuduğunu varsayalım. Bu okuma deneyimine ait ses, video ya da ekran videosu kaydı olmasa da yaşam günlüğü sisteminin pasif yakalama özelliği bu deneyime ait ekran görüntülerini varsayılan olarak her 30 saniyede bir yakalayacaktır. Kullanıcı daha sonra ekran görüntülerinden yararlanarak bu okumayı tekrar yapabileceği gibi, içeriğe ait kaynağı hatırlayarak tekrar erişebilecektir. Bu nedenle, içerik yakalama işleminin, tekrar oluşturulması, tekrar yaşanması ya da bir daha erişilmesi kolay ya da mümkün olmayan içeriklerin-anların yakalanması amacıyla kullanılması daha anlamlı olacaktır.

İçeriği Yakalama: Yaşam günlüğü sisteminde kullanıcı ses, video ve ekran videosu yakalamak istediğinde ilgili yakalama yazılımında “Start” düğmesine tıklar ve “Stop” düğmesine tıklayana kadar yazılım varsayılan olarak her 360 saniyede bir 360 saniye uzunluğunda ses, video ya da ekran videosu kaydı gerçekleştirir (Mutlu, 2015g).

İçeriğin İlgili Olduğu Alanı ve Konuyu Belirleme: Bireylerin bir içerikle ilgilenme nedenleri genellikle (a) çalışma, (b) öğrenme ya da (c) özel ilgi alanları olmak üzere üç grupta toplanabilir. Birey, günlük yaşam faaliyetlerine ilişkin diğer içerikleri bu üç alana dâhil edebileceği gibi, “günlük yaşam” isimli dördüncü bir alan oluşturarak, bu alanda toplayabilir. Bu alanların her birinde bireyin motivasyonu farklı olacaktır. Birey aktif biçimde yakaladığı içerikleri zamanla sınıflandırmaya başladığında bu üç alan (domain) altında oluşturacağı konu gruplarına dâhil etmeye başlayacaktır. Ardından içerikle ilgili kapsam, gündem ya da kavram listesi oluşturarak, deneyime eşlik eden içeriği eksiksiz olarak kendi içerik tabanına dâhil edebilecektir. İçeriğe ait kapsam ya da gündem büyük ölçüde nesnel biçimde tanımlı iken, içeriğin kapsadığı kavramlar daha öznel bir alana temas eder ve sınırsızca olabilir; ama o anda birey sadece belirli bir kavram ya da kavram kümesine odaklanmıştır. Böylece birey bu süreçle, içerikleri deneyim ve bağlamlarla ilişkilendirmenin ötesinde, ayrıca konular ve kavramlar halinde kendi içerisinde tanımlayabilmekte, böylece kendi kavramsal çerçevesini oluşturan bir içerik tabanını oluşturabilmektedir. Sisteme eklenecek bu bileşen bireyin yaşadığı deneyime ait yeni bilgiyi kendi kavramsal çerçevesiyle bütünleştirmesine olanak sağlayacaktır.

Mutlu tarafından Şubat 2013 - Ağustos 2014 döneminde geliştirilen yaşam günlüğü sisteminde bireyin deneyimlerine eşlik eden içerikler birey tarafından bir “varlık” bağlamı olarak tanımlanarak sınıflandırılabilmekteydi (Mutlu, 2015a). Bu çalışmada kullanılan yaşam günlüğü sistemi ise deneyime eşlik eden içeriklere ayrıca yorum ve tanım ekleme olanağı sunmaktadır (Mutlu, 2015g).

Birey zamanla çalışma, öğrenme ve ilgi alanlarına ait konuların oluşturduğu kümeyi hiyerarşik olarak düzenleme ihtiyacı hissedecek ve bu amaçla bir konu haritası ya da ağacı oluşturacak ve içerikleri bu ağacın düğümlerine tanımlayacaktır. Zamanla oluşan kavram kümesi de bir kavram haritası ve ağacı oluşturmasına olanak sağlayacaktır.

Bireyin yeni bilgiyi kendi kavramsal çerçevesiyle bütünleştirmesi aşağıdaki aşamalarla gerçekleştirilir:

• Bilgiyi bir alanla ilişkilendirme (alan hiyerarşisi oluşturmak)
• Bilgi daha önce var olan bir alana aitse bilgiyi onun altına eklemek,
• Yeni bir alana aitse, yeni alanı alan havuzuna eklemek, ardından bilgiyi o alana dâhil etmek,
• Bilgiyi alana ait bir konuyla ilişkilendirmek (konu hiyerarşisi oluşturmak)
• Bilgi daha önce var olan bir konuya aitse bilgiyi onun altına eklemek,
• Yeni bir konuya aitse, yeni konuyu konu havuzuna eklemek, bilgiyi o konuya dâhil etmek,
• Bilgiyi konuya ait bir kavramla ilişkilendirmek (kavram hiyerarşisi oluşturmak)
• Bilgi konuyla ilgili hangi kavramlara yönelik? Kavram, eğer havuzda daha önce varsa bilgiyi o kavrama dâhil etmek,
• Yeni bir kavramsa, kavramı kavram havuzuna eklemek, ardından bilgiyi kavrama dâhil etmek,

İçeriği Alan, Konu, Kavram Verileriyle Etiketleme: Yaşam günlüğü görüntüleyicisi ile zaman çizgisi boyunca yakalanan içeriklere erişilebilir ve görüntülenebilir/oynatılabilir. Aynı araçla seçili içeriklere alan, konum ve kapsam/gündem/kavram etiketleri eklemek mümkündür. Ses, video ve ekran videosu içeriğini çözümlemek amacıyla yazılımlar geliştirilmektedir. Uzun dönemde bu algoritmalardan yararlanarak içeriklerden konu, kapsam, gündem ve kavramlara yönelik çıkarımlar elde edilebilir ve kullanıcının gözetiminde içeriği yorumlamak amacıyla kullanılabilir.

İçeriğe Erişme: Birey içerik havuzundaki içeriklere alan, konu ve kapsam/gündem/kavram etiketleri aracılığıyla tekrar erişebilir. Ayrıca içerikler üzerinde deneyimlerden yola çıkarak arama ya da filtreleme yapabilir.

[*] Bu bölümün yazılmasında “Mutlu, M.E. (2015). Öğrenme Deneyimi Portfolyo Sistemi Tasarımı. Proceedings Book volume 4, pp. 452-465, INT-E 2015 International Conference on New Horizons in Education, June, 10-12, Barcelona, Spain“ kaynağından yararlanılmıştır.

(Not: Yararlanılan kaynaklar yazı dizisinin sonunda topluca verilecektir.)

Signification of Learning Experiences - Section 1 - Signification of Experiences

Öğrenme Deneyimlerinin Anlamlandırılması - Bölüm 1

Deneyimlerin Anlamlandırılması [*]

“Öğrenme deneyimlerinin yönetilmesi” yaklaşımında öğrenenin yaşam deneyimlerine eşlik eden öğrenme deneyimlerini anlamlandırması süreci derinlemesine incelenmemiştir (Mutlu, 2015a). Öğrenme deneyimlerinin bireyin kendisi tarafından anlamlandırılmasına yardım eden araçlardan biri "yansıtma"dır.

Yansıtıcı Öğrenme

Boud vd. (1985)’e göre “yansıtıcı öğrenme”, sürekli öğrenmeyi teşvik etmek ve gelecek deneyimleri geliştirmek amacıyla, geçmiş çalışma performanslarına ve kişisel deneyimlere dönmek ve yeniden değerlendirmek yoluyla öğrenmedir. Buna göre, deneyimin öğrenmeye dönüşümünü ifade eden "yansıtma" etkinliği bireylerin deneyimlerini tekrar yakalamaları, üzerinde düşünmeleri ve değerlendirmeleri süreçlerini içerir.

Boud vd. (1985) Yansıtıcı öğrenme modelinde öğrenmenin ilk aşaması deneyimin kendisidir. Buna göre öğrenen herhangi bir etkinlikte bazı davranışlar gerçekleştirir, sahip olduğu fikirleri uygulamaya koyar ve bu süreçte farklı hisler ve duygular deneyimler. Deneyimin yaşanmasından sonraki aşama yansıtıcı süreç aşamasıdır. Bu süreç, deneyime geri dönme, duyguları katma ve deneyimi yeniden değerlendirme aşamalarını içerir. “Deneyime geri dönme” aşamasında öğrenen tam olarak ne olduğunu anlamak amacıyla deneyim esnasındaki önemli olayları zihninde tekrar yaşar. Böylece deneyimi oluşturan olayları ve etkinlikleri hatırlar ve ayrıntılandırır. Yansıtıcı sürecin bir sonraki aşaması “duyguları deneyimle ilişkilendirme” aşamasıdır. Öğrenme önündeki en önemli bariyerlerden biri duygulardır. Bu nedenle önce deneyime ilişkin olumlu duygulara odaklanılmalıdır. Örnek olarak deneyim anındaki yaşanan iyi anları ve hissedilen keyfi hatırlamak, deneyim sonunda elde edilecek potansiyel kazanımları öngörmek verilebilir. Diğer taraftan olumsuz duyguların birer engel haline gelmesinin önüne geçilmesi gerekmektedir. Bu amaçla deneyimle ilgili olumsuz duyguları yazarak ya da başkasına anlatarak dile getirmek, bu duyguların öğrenen tarafından kabul edilmesine ve deneyimin daha rasyonel bakış açısıyla ele alınmasına olanak sağlayacaktır. Yansıtıcı sürecin üçüncü aşaması olan "deneyimi değerlendirmek", bireyin deneyimi kendi niyetleri ve var olan bilgisi ışığında tekrar incelemesi, bunun sonucunda elde edilen yeni bilgiyi kendi kavramsal çerçevesiyle bütünleştirmesi biçiminde gerçekleşir. Bu aşamada aşağıdaki teknikler uygulanabilir (Boud vd., 1985):

•       Birleştirme, öğrenen deneyimdeki fikirlerini ve hislerini var olan bilgisine dâhil etmesidir.

•       Tümleştirme, yeni deneyim ve önceki deneyimler arasında ilişkiler ve örüntüleri belirlemesidir.

•       Onaylama, öğrenenin yeni fikirlerini ne derece doğru oluşturduğunu belirlemesidir.

•       Benimseme, öğrenenin öğrendiklerini gerçek dünyada uygulamaya hazır olmasıdır.

Yansıtmanın amacı bireyi yeni deneyimlere hazırlamaktır. Yansıtıcı sürecin sonunda öğrenen, deneyimle ilgili yeni ufuklar edinme, yeni yaklaşımlar ya da beceriler geliştirme gibi davranışlarda değişiklik, yeni fikirleri ve becerileri uygulamaya koyma için hazır olma, yeni yaklaşımları uygulamaya koymak için karar verme gibi kazanımlar elde eder. Birey gerçekte, yeni deneyim için uygulamaya geçtiğinde eski deneyime ait süreci sona erdirmiş olur (Boud vd., 1985).

Şekil 1. Yansıtıcı öğrenme süreci (Boud vd., 1985)

Önceden Niyet Edilmiş ve Bilinçli Olarak Yaşanan Deneyimler

Boud (1994) daha sonraları yansıtıcı öğrenme modelinde, öğrenenin deneyimin öncesinde deneyime hazırlanması, deneyim anında deneyimin farkında olması, deneyim anında öğrenmeyi destekleyecek müdahalelerde bulunması ve deneyim anında yansıtma faaliyetleri gerçekleştirmesi ve ardından yansıtıcı süreci uygulaması şeklinde, yansıtıcı öğrenmeyi kolaylaştıracak önerilerde bulunmuştur. Bu durumda yansıtıcı öğrenme modeli önceden niyet edilmiş ve bilinçli olarak yaşanan deneyimlerden yararlanmaya odaklanmış olmaktadır. Biçimsel öğrenme, yarı biçimsel öğrenme ve öz-yönlendirmeli biçimsel olmayan öğrenme deneyimleri önceden niyet edilerek ve bilinçli olarak yaşanan deneyimlerdir. Bu deneyimlerde deneyim öncesinde ve deneyim anında öğrenmeyi destekleyecek müdahalelerde bulunmak mümkün olabilir.

Yaşam deneyimlerine eşlik eden öğrenme deneyimleri, bireylerin en önemli öğrenme kaynakları arasında yer almalarına rağmen, çoğu kez önceden niyet edilmeden ve bilincinde olmadan yaşanırlar ve üzerinden uzun süre geçtiğinde anımsanmaları ve birbirinden ayırt edilmeleri zorlaşır. Birey bu durumda deneyimden bir şeyler öğrenmiştir ama bunu kavramakta ve ifade etmekte zorlanır. Bu tür öğrenme, “sözsüz öğrenme” ya da “üstü örtük öğrenme” adı verilen, önceden niyet etmeden ve bilincinde olmadan gerçekleşen biçimsel olmayan öğrenme türüyle benzer özelliklere sahiptir.   Birey bu şekilde edindiği bilgi, beceri ve tutumları günlük yaşamında yine farkına varmadan, sezgisel olarak kullanır.

Biçimsel olmayan öğrenme türleri arasında bulunan, önceden niyet etmeden fakat bilincinde olarak yaşanan “tepkisel öğrenme” ya da “tesadüfi öğrenme” ile önceden niyet ederek fakat bilincinde olmadan yaşanan  “bütünleştirici öğrenme” deneyimlerinde de deneyime ilişkin anımsatıcı bilgilerin ve deneyim anının tekrar yaşanmasını sağlayacak içeriğin bulunmadığı durumlarda Boud (1994) modelinin etkili biçimde uygulanması mümkün olmayacaktır.

Boud vd. (1985) “yansıtıcı öğrenme modelinin” önceden niyet edilmeden ya da bilincinde olmadan yaşanan deneyimlere de uygulanabilmesi için tüm yaşam deneyimlerinin aynı kalitede anımsanabilir ve tekrar erişilebilir durumda olması gerekmektedir. Bu durumu sağlamanın etkili bir yolu gelişmiş yaşam günlüğü sistemlerini kullanmaktır.

Yansıtıcı Öğrenmede Portfolyo Kullanımı

“Yansıtıcı öğrenme” düşüncesinin ilk dönemlerinde öğrenenin öğrenme deneyimlerini yansıtması amacıyla kâğıt ve kalem kullanımı öngörülmekteyken, 2000’li yıllarda elektronik portfolyo kullanımı önerilmeye başlanmıştır. Portfolyolar bireylerin gerçekleştirmiş oldukları yapıtları ve deneyimleri sergileyebildikleri ortamlardır. Portfolyo türlerine,  sanatçıların eser portfolyoları, iş başvurusunda bulunanların kariyer portfolyoları ve öğrenenlerin öğrenme portfolyoları örnek verilebilir. Web 2.0 araçları öğrenenlerin elektronik portfolyo oluşturmaları için geniş olanak sunmaktadır. Öğrenen eğer bu amaçla geliştirilmiş bir e-portfolyo yönetim sisteminden yararlanamıyorsa, ücretsiz bir blog hizmetini kullanarak kendi e-portfolyosunu oluşturabilir (Barrett & Garrett, 2009). 



[*] Bu bölümün yazılmasında “Mutlu, M.E. (2015). Öğrenme Deneyimi Portfolyo Sistemi Tasarımı. Proceedings Book volume 4, pp. 452-465, INT-E 2015 International Conference on New Horizons in Education, June, 10-12, Barcelona, Spain“ kaynağından yararlanılmıştır.


(Not: Yararlanılan kaynaklar yazı dizisinin sonunda topluca verilecektir.)

Designing a Learning Experience Portfolio System

Öğrenme Deneyimi Portfolyo Sistemi Tasarımı


Bu yıl 10-12 Haziran 2015 tarihleri arasında Barselona/İspanya'da düzenlenecek olan "INTE 2015 - International Conference on New Horizons in Education" konferansına gönderdiğim "Öğrenme Deneyimi Portfolyo sistemi Tasarımı" isimli çalışma sözlü bildiri olarak sunulmak üzere kabul edildi:

Öğrenme Deneyimi Portfolyo Sistemi Tasarımı

Mehmet Emin Mutlu

Özet

"Öğrenme deneyimlerinin yönetimi" yaklaşımı yaşam deneyimlerinin bir yaşam günlüğü sistemiyle yakalanması, deneyimlerin taranarak yorumlanması, deneyimlere eşlik eden bağlamların belirlenmesi, yaşam deneyimlerinin barındırdığı öğrenme deneyimlerinin anlamlandırılması ve deneyimlerin planlanması-izlenmesi-değerlendirilmesi aşamalarını barındırmaktadır. Öğrenme deneyimlerinin bireyin kendisi tarafından anlamlandırılmasına yardım eden araçlardan biri "yansıtma"dır. Deneyimin öğrenmeye dönüşümünü ifade eden "yansıtma" etkinliği bireylerin deneyimlerini tekrar yakalamaları, üzerinde düşünmeleri ve değerlendirmeleri süreçlerini içerir. Bu aşamaların üçüncüsü olan "deneyimi değerlendirmek", bireyin deneyimi kendi niyetleri ve varolan bilgisi ışığında tekrar incelemesi, bunun sonucunda elde edilen yeni bilgiyi kendi kavramsal çerçevesiyle bütünleştirmesi biçiminde gerçekleşir. Bu çalışmada "öğrenme deneyimleri yönetimi" yaklaşımı ile Boud ve arkadaşlarının "yansıtıcı öğrenme" süreci karşılaştırılarak yaşam günlüğü sistemiyle yansıtma sürecinin nasıl desteklenebileceği incelenmiştir. Ayrıca, bir yaşam günlüğü sistemiyle yakalanan deneyimlerin birbiriyle ilişkilendirilmelerine ve epizodlar ile öyküler halinde paketlenmelerine olanak sağlayan bir "deneyim portfolyosu sistemi" tasarlanmış ve yansıtıcı öğrenmeye sağlayacağı olanaklar tartışılmıştır.

Anahtar Sözcükler: Öğrenme deneyimleri, öğrenmeyi anlamlandırma, yansıtıcı öğrenme, yaşam günlüğü, deneyim portfolyosu